Augustyn Świder
Biografia
Augustyn Świder urodził się 16 sierpnia 1886 w Lipinach i pochodził z rodziny robotniczej. W wieku 14 lat podjął pracę w Hucie Cynku w Lipinach, podobnie jak jego ojciec.
W 1901 roku był współzałożycielem Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Lipinach. W latach 1908–1910 odbył wiele podróży zagranicznych. Przed I wojną światową wybrał się w pieszą wędrówkę do Austrii i Francji. Następnie podczas drugiej wędrówki udał się do Włoch, docierając aż na wyspę Capri, gdzie poznał rosyjskiego pisarza Maksyma Gorkiego. Odwiedził również Szwajcarię oraz Niemcy.
W 1910 roku zauważony przez Wojciecha Korfantego otrzymał stanowisko redaktora w Polaku, które pełnił od lipca do września tego roku. Brał udział w trzech powstaniach śląskich oraz w akcji plebiscytowej. Często represjonowany za swoje poglądy i działania. W czasie I wojny światowej walczył w wojsku niemieckim.
Brał czynny udział w I powstaniu śląskim. W 1919 roku był komendantem Polskiej Organizacji Wojskowej na Górnym Śląsku na miasto i powiat Bytom, a od czerwca tego roku pełnił funkcję sekretarza Głównego Komitetu Opieki nad Uchodźcami w Sosnowcu, organizacji zajmującej się polską ludnością wysiedloną z niemieckiej części Śląska. W 1919 roku współredagował również w Sosnowcu Powstańca.
W latach 1920–1921 Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Bytomiu wydawało w tym mieście własne pismo Orędzie Sokole, którego redaktorem naczelnych był Augustyn Świder. Pełnił on również funkcję redaktora wydania Srebrnej księgi sokolstwa polskiego na Śląsku, opisującej historię oraz organizację Śląskiej Dzielnicy Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, która również wydana została w Bytomiu w 1920 roku. Za polską działalność wydawniczą oraz nawoływanie w niej do głosowania na Polskę w okresie plebiscytu został aresztowany przez władze niemieckie.
3 maja 1921 roku wkroczył na czele oddziału powstańczego do Lipin, który rozbroił niemieckich żandarmów, internował niemieckich urzędników oraz obsadził urząd polskimi funkcjonariuszami. Został mianowany chorążym Wojska Polskiego i powołany do służby wojskowej w 73 pułku piechoty w Katowicach. W latach 1922–1923 mieszkał w Dąbrówce Małej. Zginął w bójce, jaka odbyła się w nocy z 2 na 3 lutego 1923 w Katowicach.
W latach 2000–2008 były przyznawane nagrody imienia Augustyna Świdra.
Działalność literacka
Augustyn Świder publikował głównie krótkie utwory – wiersze oraz opowiadania w czasopismach polskich wydawanych na Śląsku, takich jak Polak, Orędzie Sokole i Powstaniec. W okresie II Rzeczypospolitej ukazały się dwa tomy jego wierszy: Z głębin duszy polskiej syna ziemi górnośląskiej. Wiersze i pieśni (1920) oraz Deklamacje na czas plebiscytowy.
Jego ważniejsze utwory poetyckie to: Sokół w więzieniu, Skończone powstanie, Jesień 1921, Poległym cześć, Nasz cel, Szkoda, *** [Kto nigdy...], Rżnij Walenty - Bóg się rodzi.